กฎหมายครอบครัว ว่าด้วยเรื่องการทิ้งร้าง ของลาวโบราณ

กฎหมายครอบครัว ว่าด้วยเรื่องการทิ้งร้าง ของลาวโบราณ

สังคมการครองคู่โบราณเมื่อมองผ่านกฎหมายลาวโบราณ คัมภีร์ “โพสะราดและสังคะปะกอน” ซึ่งตราไว้เมื่อจุลศักราช 1137 เทียบได้กับ พ.ศ. 2318 ในสมัยสมเด็จพระเจ้าตากสินนั้น บทที่จะเล่าในวันนี้ว่าด้วยเรื่องการจากไปเพื่อทำหน้าที่ต่างๆของฝ่ายสามี เช่น การไปราชการสงคราม การไปค้าขาย หรือเหตุอื่น ๆ มีการกำหนดเวลาให้ฝ่ายภรรยาอยู่คอย ถ้าเกินเวลาที่กำหนดตามกฎหมายภรรยาสามารถร้องขอเป็นอิสระหรือเป็นหญิงหม้ายอย่างถูกกฎหมายได้โดยไม่ถือว่านอกใจสามี

ในคัมภีร์ “โพสะราดและสังคะปะกอน” ฉบับชำระเมื่อปี 1996 โดยสำลิด บัวสีสะหวัด กล่าวไว้ (ภาพถ่ายอักษรน. 13 – 14) ว่า

ลักษณะชายร้างหญิง

1 ถ้าสามีกำหนดหรือบอกภรรยาว่าจะออกนอกบ้านไปทางไกล 1 วัน แต่มีเหตุให้ไม่สามารถกลับมาบ้านได้ กำหนดให้หญิงนั้นต้องคอยสามีอย่างน้อย 1 เดือน จึงจะกล่าวโทษหรือร้องขอต่อทางการขอเป็นอิสระ (เป็นหม้ายโดยถูกกฎหมาย) ได้

2 ถ้าชายอยู่ทาง (ไกล) 3-7 วัน ให้ภรรยาคอยชายสักหน่อย 3-6 เดือน

3 ถ้าสามีจากไปทำการในเขตภูดอย (ทุรกันดารไปมาลำบาก) กำหนด 15 วัน  ให้ภรรยาคอย 8 เดือน จึงผ่อง(แจ้งขอเปลี่ยนสถานภาพการมีสามี) ได้

4 ถ้าสามีบอกว่าไปต่างเมืองไกลกำหนด 1 เดือน ผ่อนผันให้ชายอยู่ต่างเมืองได้ 7 เดือน จึงให้ฝ่ายหญิงกล่าวโทษชาย ถึงสิ้นกำหนดจริงชายไม่ส่งข่าวก็ให้ขาดจากกันได้ (ถึงสิ้นจ่ายมิได้ส่งก็ขาด) แต่ถ้าเมืองไกลนั้นเป็นเมืองขึ้น (เมืองประเทศราชไกลออกไปมาก) ให้ขยายเวลาออกไปเป็น 1 ปี และถ้ามีการฝากสิ่งของสำคัญมาถึงภรรยาหรือส่งข่าวว่าป่วยไข้ และเป็นการไปค้าขายทางแม่น้ำในต่างประเทศ "ชวาแขกจีนแปลกประเทศเชียง (เมือง)" ไม่รู้ชัดว่าเป็นประเทศใด กำหนดให้ฝ่ายหญิงคอย 3 ปี

5 ถ้าเป็นการจากภรรยาไปเพราะราชการสงครามหรือราชการอื่น ๆ แล้วไม่กลับมาให้ภรรยาคอย 7 ปี จึงกล่าวโทษขอพ้นจากการเป็นภรรยาได้

และเข้าใจได้อีกว่าการที่พ่อบ้านไปทำมาค้าขายหรือไปราชการสงคราม ในสมัยที่บ้านเมืองยังเป็นป่าเขาทุรกันดารการคมนาคมรวมทั้งขนบธรรมเนียมการปกครองแบบโบราณนั้น  สังคมครอบครัวของประชาชนมีโอกาสประสบชะตากรรมการแตกสลายเพราะขาดหัวหน้าครอบครัวได้เสมอ  จึงมีกฎหมายว่าด้วยลักษณะชายร้างหญิงนี้ไว้...